Archeologiczne przywracanie pamięci o Wielkiej Wojnie.
Materialne pozostałości życia i śmierci w okopach na froncie wschodnim oraz stan przemian krajobrazu pobitewnego w rejonie Rawki i Bzury (1914-2014)

Badania nieinwazyjne

W ramach APP:

 Jednym z celów prowadzenia badań  nieinwazyjnych w ramach projektu APP było zdiagnozowanie i zadokumentowanie aktualnej kondycji krajobrazu pobitewnego I wojny światowej na Froncie Wschodnim w rejonie Rawki i Bzury. Staraliśmy się ten cel osiągnąć poprzez:
wykonanie i analizę Numerycznego Modelu Terenu (NMT) dla całego obszaru badań tj. 390 km kw. Wyróżnione w toku badań terenowe formy własne (takie jak: obiekty liniowe stanowiące pozostałości frontu pozycyjnego, pozostałości ziemianek, stanowisk artylerii, obozowisk, kraterów po-minowych i po-artyleryjskich, strefy ostrzałów, domniemane cmentarze wojenne, domniemane mogiły wojenne itd.) zostały zwektoryzowane. Wyniki analiz Numerycznego Modelu Terenu były korelowane z archiwalnymi danymi kartograficznymi i fotograficznymi oraz weryfikowane poprzez badania powierzchniowe. Pozyskane dane (włącznie w wynikami badań geofizycznych, badań wykopaliskowych, szczegółowymi planigrafiami – na bieżąco były włączane do stworzonej Metabazy GIS-APP* (META-Baza GIS APP) – co pozwoliło na ich szczegółowe interpretacje i korelacje oraz, co prowadzi do określenia cech i stanu przemian krajobrazu pobitewnego.
 

 

Korelacja metod geofizycznych

 

Badania nienwazyjne: poza badaniami powierzchniowymi, wykonane zostały badania geofizyczne.

Dotychczas w trakcie projektu zastosowane zostały metoda magnetyczna, elektrooporowa oraz georadarowa                                                                                                                                                                                        na obszarze 13,8 hektara.

 

MAGNETYKA: Wyniki pozwoliły na wytypowanie metod najbardziej efektywnych w odniesieniu do badanego obszaru.
Badania magnetyczne przeprowadzone zostały jako usługa przez dwa niezależne zespoły z użyciem trzech różnych magnetometrów Geoscan Research FM 256 oraz Bartington Grad 601-dual oraz 4.032 DLG firmy Foerster Ferrex. Dwa pierwsze rejestrują zmiany pola magnetycznego z rozdzielczością 0,1 nT (jedna dziesięciomiliardowa tesli; 1×10-10 T), ostatni z rozdzielczością 0,2 nT. Metodą tą przebadano 16 wytypowanych poligonów o łącznej powierzchni 9,8 hektara. Efekty uzyskane w trakcie badań są zdecydowanie najbardziej satysfakcjonujące spośród wszystkich zastosowanych w ramach APP metod geofizycznych. Jedynie na jednym poligonie badawczym w Joachimowie Mogiłach okazała się to metoda nieskuteczna, czego powodem był najprawdopodobniej fakt, że teren ten jest obszarem silnie zalesionym. W pozostałych przypadkach wyniki były bardzo satysfakcjonujące, czego dowiodła weryfikacja wykopaliskowa wybranych anomalii, szczególnie na stanowiskach w Woli Szydłowieckiej i Borzymówce.

Zalewska Anna Jakubczak Michał- ARCHEOLOGICZNE PRZYWRACANIE PAMIĘCI
ELEKTROOPORÓWKA: Metoda elektrooporowa jest metodą aktywną polegającą na pomiarze oporu elektrycznego (mierzonego w omach Ω), który wylicza się za pomocą prawa Ohma, mierząc stosunek napięcia do natężenia. Każde zakłócenie w przepływie prądu pomiędzy elektrodami jest anomalią widoczną na wynikach badań. Typ anomalii zależy od charakteru obiektu, który ją generuje. Badania z użyciem metody elektrooporowej wykonane zostały przez trzy niezależne zespoły na łącznej powierzchni 3,45 hektara.
Pomiary wykonane zostały z użyciem aparatury ADA-5MP firmy ELMES, Geoscan Research RM-15 oraz D.C. Resistivity Meter P.M.G. 102. O ile wyniki uzyskane za pomocą dwóch pierwszych urządzeń uzyskały podobną jakość danych, o tyle wyniki uzyskane za pomocą trzeciego z urządzeń były dalece nie satysfakcjonujące. W przypadku dwóch pierwszych urządzeń pomiary wykonywano przy rozstawie elektrod wynoszącym 1 metr. Co pozwala na uzyskanie głębokości penetracji na około 1 metr. Badania z użyciem metody elektrooporowej przyniosły na przebadanych poligonach stosunkowo słabe wyniki. Spowodowane to było stosunkowo małą sumą roczną opadów w regionie w ciągu ostatnich trzech sezonów badawczych. W połączeniu z piaszczystymi glebami spowodowało to, że oporność wierzchnich warstw jest stosunkowo wysoka. Przez to kontrast pomiędzy glebą, a obiektami stał się bardzo mały. Znacząco utrudniło to jakąkolwiek interpretację wyników.
GPR: Zastosowano także Ground Penetrating Radar, który jest urządzeniem, emitującym fale elektromagnetyczne o częstotliwości z zakresu krótkich fal radiowych i rejestrującym ich odbicia od warstw o różnych własnościach dielektrycznych. Znając szybkość rozchodzenia się fali w substancjach o danej gęstości i czas w jakim powraca możliwe jest szacowanie głębokości na jakim występuje dana anomalia. Badania zostały wykonane z użyciem georadaru U-Explorer firmy Geoscaners AB z jednostką sterującą Akula 9000C i anteną ekranowaną GCB-300 o częstotliwości centralnej 307 MHz. Teoretyczna głębokość anteny o takiej częstotliwości wynosi około 8 metrów, przy rozdzielczości pionowej wynoszącej 15 cm. Badania z użyciem GPR wykonane zostały na 5 poligonach o łącznej powierzchni 0,52 hektara. Na poligonach wytypowanych w we wsi Joachimów Mogiły (stanowisko nr 16) wykonane zostało modelowanie 3D przez interpolację profili przeprowadzonych co 30 cm. 
Na poligonie w Borzymówce (stanowisko nr 18) wykonano serię profilowań o długości 50 metrów co 2 metry. Niestety analiza falogramów nie przyniosła oczekiwanych rezultatów, a weryfikacje wykopaliskowe ujawniły szereg obiektów niewykrytych przez GPR. Na poligonie w Joachimowie Mogiłach, przy kraterze minowym 226 wykonane zostało 16 profili o różnej długości. Spowodowane było to trudną dostępnością terenu (gęsty las). Niestety bardzo płytko zalegająca warstwa glin zwałowych uniemożliwiła poszukiwania tunelu minowego.
Stosunkowa słaba jakość wyników pochodzących z GPR dla wykonanych przez nas prób spowodowana jest w dużej mierze specyfiką terenu. Badany teren charakteryzuje się płytko zalegającymi warstwami glin zwałowych pochodzenia glacjalnego oraz przykrywającymi je warstwami piasków i wykształconych na nich gleb bielicujących. Jednocześnie gleby piaszczyste nie zapewniają kontrastu pozwalającego na uzyskanie dobrych wyników. Niestety jakość danych pochodzących z skanowania georadarowego jest ściśle uzależniona od lokalnych warunków geologicznych.

Nakład pracy  przy tego typu badaniach był bardzo duży, jednak potencjalne wyniki nie okazały się satysfakcjonujące – z uwagi na specyfikę terenu – eeeh ta geologia, eeeh ta geomorfologia :(.

W związku z czym, w przypadku analiz na obszarze badań APP badania GPR uznaliśmy za metodę mało skuteczną. Metoda ta została wyeliminowana z dalszych badań, a środki przeznaczone na jej wykonanie zostały spożytkowane z bardzo dobrym skutkiem na wykonanie zdjęć lotniczych w trakcie nalotu nad niezalesioną część obszaru badań w lipcu 2016 r.

ANALIZA ZDJĘĆ LOTNICZYCH: TRWA  i przynosi bardzo ciekawe efekty. Wyniki pod koniec 2017 r.

 

A ramach APP nie rozkopujemy cmentarzy wojennych.

W ramach APP wykazujemy z użyciem metod archeologicznych, że są w środkowej Polsce miejsca wymagające troski, które dziś  pozbawione są jakiekolwiek formalnej ochrony wynikającej ze stosowanych ustaw w przypadku, gdyby były cmentarzami wojennymi. Tymczasem, niektóre z nich  traktowane są jako pola uprawne, działki pod domy, obszary gospodarki leśnej.

IMG_8741  IMG_8762

np. Cmentarz Wojenny w Kozłowie Biskupim uznawany  był do września 2016 r. za wykeshumowany. W obrębie miejsca rozpoznanego z użyciem metod archeologicznych prowadzona była gospodarka leśna (obszar został zaorany, płyty nagrobne zalegały pod ziemią, w wielu wypadkach przemieszczone  względem ich pierwotnej depozycji).

 

Dzięki możliwości i trafności zastosowania archeologicznych  metod nieinwazyjnych i inwazyjnych, miejscu spoczynku żołnierzy poległych w latach 1914-1915 przywrócono status cmentarza wojennego decyzją Wojewody Mazowieckiego.

GEZ_Kozłów Biskupi_AZ_15.12.2016

 

Zastosowanie metod nieinwazyjne  APP przyczyniło się do zweryfikowania (poprzez zastosowanie metod inwazyjnych poprzedzonych badaniami nieinwazyjnymi w tym geofizycznymi) status miejsc domniemanych cmentarzy wojennych, aktualnie pozbawionych tego statusu.

Z użyciem metod archeologicznych wykazano, że cmentarzami wojennymi pozostają następujące miejsca:

na terenie gminy Bolimów:

nr. 14: Joachimów Mogiły – tzw. Bratnia Mogiła;

nr 16: Joachimów Mogiły – Nekropolia;

nr. 23: Wola Szydłowiecka – tzw. Pole Piórkowskiego – cmentarz ekshumowany

nr. 24: Wola Szydłowiecka – tzw. Podkowa – cmentarz ekshumowany

oraz a terenie gminy Nowa Sucha: nr 32: Kozłów Biskupi – tzw. Cmentarz Zaorany.

GPR

 _DSC8703   _DSC8706

Nad Rawką trwają badania  nieinwazyjne z udziałem technologii georadarowych.

Dziękujemy firmie Geoscanners za udział w badaniach na st. Krater 226 i w m. Joachimowie Mogiły.

“POWIERZCHNIÓWKI”

POWIERZCHNIÓWKI 2014 - SEZON 1

Badania powierzchniowe na polach… (Copyright APP)

 

 Badania powierzchniowe:

I sezon badawczy – sierpień – październik 2014

II sezon badawczy – kwiecień – czerwiec 2015

III sezon badawczy – lipiec – Październik 2016

W okresie VIII-IX  2014 oraz II-V 2015 w ramach projektu pt. “Archeologiczne Przywracanie Pamięci o Wielkiej Wojnie” zrealizowane zostały badania powierzchniowe w obrębie  na 4 obszarów AZP.

Wyniki postrzegamy jako bardzo zadowalające z poznawczego punktu widzenia!

POWIERZCHNIOWKI 2015

… i w lasach, głw. w Puszczy Bolimowskiej (Copyright APP, fot. A. Zalewska)

Badania powierzchniowe, prospekcja powierzchniowa – w archeologii to najczęściej stosowana i najprostsza metoda prospekcji archeologicznej – w Puszczy Bolimowskiej przyniosła ona wiele istotnych danych pomocnych w interpretacji obrazu życia i śmierci w okopach Wielkiej Wojny. W sezonie 3 tj. od 4 lipca Członkowie Zespołu powołanego do realizacji projektu wraz ze współpracownikami i praktykantami przeprowadzą badania na kolejnych 3 obszarach AZP w północnej części obszaru badań. Badania prowadzone są po uzyskaniu stosownych zezwoleń służb konserwatorskich.

  1. Metodyka badań

We wstępnej fazie przygotowań do badań powierzchniowych wykonywana jest kwerenda archiwalna oraz prowadzone studia historyczne, następnie wyznaczane są poligony do dalszych badań (w tym weryfikacji terenowej poprzez badania powoerzchniowe).  Obszary do przebadania nieinwazyjnego  wybierane  są na podstawie danych ALS (ang. Airbone Laser Scaning), map historycznych oraz fotografii lotniczych i satelitarnych. Z uwagi na dużą informatywność i dostępność, w projekcie APP zdecydowano się wykorzystać chmurę punktów z tego obszaru uzyskaną w wyniku lotniczego skanowania laserowego wykonanego w ramach ISOK i dokonać jej analizy. Chmura punktów została zreklasyfikowana z użyciem algorytmu Axelssona i na jej podstawie wygenerowano numeryczny model terenu, typu TIN ( ang. Triangulated Irregular Network). Bazę danych przestrzennych wykonano z użyciem programu QGIS. Wykorzystane zostały wizualizacje danych ALS: Hillshading, Sky View Factor oraz Principal Component Analysis. Do powstania dedykowanego APP numerycznego modelu terenu (NMT) przyczynili się dwaj członkowie zespołu APP odpowiedzialni za to zadanie. Wyniki ich prac były konsultowane ze specjalistami.

W czasie badań powierzchniowych wykorzystujemy  odbiorniki GPS Garmin Monterra, co pozwala zarejestrować dokładne położenie zabytków ruchomych oraz wykonać podstawową dokumentację fotograficzną. Wykorzystywane są w toku prac także wykrywacze metali – (dotychczas Rutus Proxima i Garret ACE250).

Zabytki  ruchome w toku badań powierzchniowych podejmowane są jedynie  z warstwy ściółki leśnej lub warstwy ornej (w przypadku terenów, które były użytkowane rolniczo). Wszystkie zabytki domierzane są   z użyciem odbiornika GPS a następnie poddawane dokumentacji, analizie i konserwacji.

Każdy z przebadanych poligonów jest opisywany na  „karcie weryfikacji struktury”. Karty te przygotowane specjalnie na potrzeby badań mają na celu zadokumentowanie informacji o stanowisku ( m.in. w tym specyfika terenu – rodzaj pokrycia terenu i stopień przekształcenia terenu w danym miejscu, specyfika terenowych form własnych, numery inwentarzowe opisywanej struktury, rodzaj ew. zagrożeń etc. na terenie poligonu).

Z użyciem odbiornika GPS rejestrowane są także  wkopy rabunkowe, wykonane w celu nielegalnego pozyskania zabytków na obszarze objętym badaniami.

W realizację zadania 2 (Badania nieinwazyjne) w zakresie realizacji archeologicznych badań powierzchniowych zaangażowani są doświadczeni w tym zakresie  archeolodzy, natomiast praktykanci i wolontariusze (w sezonie letnim) biorą udział w czyszczeniu, porządkowaniu, metryczkowaniu i dokumentowaniu zabytków ruchomych.

Serdecznie zapraszamy adeptów archeologii do udziału  m.in. w badaniach powierzchniowych od lipca do września 2016 r.

ANALIZA DANYCH Z LOTNICZEGO SKANINGU LASEROWEGO

panel na www ARCHEOMEMORY

Copyright APP

BADANIA GEOFIZYCZNE

                                    wyniki badań elektrooporowych  Pomiary i  wstępne opracowanie wyników dr Radosław Mieszkowski.

W okresie od września do grudnia wykonane zostały w ramach realizacji projektu APP badania geofizyczne metodą elektrooporową w rejonie walk z okresu I wojny światowej na terenie Puszczy Bolimowskiej.

W geofizycznych badaniach elektrooporowych przedmiotem rozpoznania jest “przestrzeń ośrodka gruntowego pomiędzy dwiema uziemionymi elektrodami, do których podłączone jest źródło prądu elektrycznego. Spadek napięcia rejestrowany za pomocą dwóch innych elektrod (elektrody pomiarowe) jest proporcjonalny do oporu elektrycznego ośrodka i wzajemnej konfiguracji położenia i odległości w układzie wyznaczonym lokalizacją elektrod zasilających i pomiarowych.

Wyznaczona z takiego pomiaru oporność elektryczna określana jest terminem oporności pozornej. Wielkość ta nie odwzorowuje w sposób ścisły oporności elektrycznej badanego ośrodka. W istocie jest pewną wielkością średnią odnoszącą się do całej półprzestrzeni, przez którą przepływa prąd elektryczny w powiązaniu z konfiguracją układu pomiarowego” za: R. Mieszkowski 2014.

Jach2a

Copyright APP

Pomiary i opracowanie wstępne wyników dr Marcin Przybyła.

***

transzeja na magnetyce

Copyright APP

Pomiary i opracowanie wstępne wyników: Tomasz Herbich.

Zainicjowane zostały badania magnetyczne. Metoda magnetyczna “polega na pomiarze zmian natężenia całkowitego naturalnego pola magnetycznego Ziemi lub gradientu jego składowych w celu wydzielenia anomalii w rozkładzie pola magnetycznego, które mogą być wywołane obecnością obiektów archeologicznych. Najłatwiejsze do wykrycia tą metodą są pozostałości silnie przepalone: paleniska, dymarki, skupiska ceramiki wywołujące anomalie, których źródłem jest tzw. termomagnetyzacja cząstkowa. Źródłem innych anomalii wywoływanych przez obiekty archeologiczne są właściwości fizyczne (podatność magnetyczna materiału z jakiego składa się obiekt) a ściślej mówiąc kontrast między samym obiektem a jego otoczeniem” za: K. Misiewicz http://www.iaepan.edu.pl/~zbikob/geofizyczna/.

wolka - struktury (2)

Copyright APP

Wstępne opracowanie wyników: Tomasz Herbich.

Odpowiedz

*